Zaklampen op de ontleedtafel

Inhoud

Een zaklamp met een batterij wordt vergeleken met een opwindbare zaklamp (naargelang van het type wordt die op verschillende manieren opgeladen: met een hendeltje, door ermee te schudden of door erin te knijpen).

Doelstelling

Met de opdracht

worden de leerlingen vertrouwd met de begrippen stroombron, schakelaar, stroomverbruiker en geleider
leren ze een voorwerp uit hun leefwereld technisch en kritisch te bekijken.

Aanpak

Vraag de leerlingen een zaklamp van thuis mee te brengen. Ook defecte zaklampen mogen worden meegebracht.
Zorg bij voorkeur zelf voor één zaklamp die kan worden opgewonden. Deze zaklampen zijn te koop in de meeste doe-het-zelfzaken en elektrowinkels.

Deel 1 – Zaklamp met batterijen

Benoem samen met de leerlingen de verschillende onderdelen:

het lampje
de batterij
de schakelaar
de metalen onderdelen (de klepjes, veertjes, ...).

Laat de leerlingen de functie van elk onderdeel uitzoeken. Dat kan door uit de zaklamp telkens een ander onderdeel te ‘demonteren’ of uit te schakelen en te kijken of de zaklamp al dan niet werkt.
Bijvoorbeeld:

Zonder batterij werkt de zaklamp niet.
Als je er daarna een batterij in steekt, werkt de zaklamp nog altijd niet, tenzij je de schakelaar indrukt (of verschuift).
Een zaklamp zonder lampje werkt niet, ook als er een batterij in zit.
Een zaklamp met een batterij die bijna leeg is, geeft maar een zwak licht.
Een zaklamp waarvan het metalen klepje verwrongen is en daardoor geen contact maakt met de batterij, werkt niet.

Dit leidt tot de vaststelling dat

de batterij de stroombron is
het lampje de verbruiker is
de schakelaar de stroombron verbindt met de verbruiker
de metalen onderdelen de stroom geleiden, en dus geleiders zijn.

Deel 2 – Opwindbare zaklamp

Bekijk samen met de leerlingen een opwindbare zaklamp. Stel de leerlingen de volgende vragen:

Hoe werkt zo’n zaklamp?

Antwoord: de energie/elektriciteit van de zaklamp wordt aangemaakt door beweging (opwinden, schudden, knijpen, ...). Dat is te vergelijken met fietsverlichting die met een dynamo werkt.

Wat is een belangrijk verschil met fietsverlichting?

Antwoord: als je stopt met trappen, is er geen verlichting. Als je stopt met schudden/draaien/knijpen ..., blijft de zaklamp nog branden. (Conclusie: de door beweging opgewekte energie wordt bij de fiets niet opgeslagen, bij de zaklamp wel.)

Waar wordt de opgewekte energie/elektriciteit opgeslagen?

Antwoord: in een batterij, die verwerkt is in de zaklamp en er niet kan worden uitgehaald.

Deel 3 – Voor- en nadelen opwindbare zaklamp

Laat de leerlingen tot slot nadenken over de voor- en nadelen van zo’n opwindbare zaklamp.

Voordelen:

Beter voor de natuur, want je wekt zelf elektriciteit op. De batterij werkt dus op groene stroom.
Altijd licht bij de hand.
Niet afhankelijk van (dure en – zeker als ze niet herbruikbaar zijn – milieubelastende) batterijen.

Nadelen:

Je moet vaak weer opladen. Dat is vervelend als je de zaklamp langere tijd nodig hebt.
De ingebouwde batterij verslijt, waardoor het hoe langer hoe moeilijker wordt om ze nog op te laden. En als de batterij niet meer werkt, moet je de hele zaklamp weggooien. En dat is ook niet zo goed voor de natuur. (In veel gevallen kunnen de onderdelen van de batterij wel gerecycleerd worden.)